Ticaret Hukuku · Şirketler & Sözleşmeler
Distribütörlük, Acentelik ve Franchise
Türkiye'de satış ağı kurmak isteyen şirketler çoğunlukla distribütörlük, acentelik veya franchise modellerinden birini tercih eder. Bu modeller benzer görünse de risklerin dağılımı, fiyat belirleme, münhasırlık ve özellikle ilişkinin sona ermesi bakımından farklı sonuçlar doğurur. Biz, üreticiler, markalar, distribütörler ve acenteler için bu sözleşmeleri hazırlıyor, mevcut ilişkileri gözden geçiriyor ve fesih süreçlerinde 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde danışmanlık veriyoruz.
Modeller arasındaki farklar
Acentelik TTK'da ayrıca düzenlenmiştir: acente, bir ticari işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık eden veya bunları müvekkil adına yapan, sürekli ve bağımsız bir tacirdir. Distribütörlük ve franchise sözleşmeleri ise Türk hukukunda özel olarak düzenlenmemiş, karma nitelikli sözleşmelerdir; bunlara TBK'nın genel hükümleri ve niteliğine uygun düştüğü ölçüde TTK'nın acentelik hükümleri uygulanır.
- Acente: müvekkil adına ve hesabına hareket eder, ücret veya komisyon alır
- Distribütör: malları kendi adına ve hesabına alıp satar, ticari riski kendisi taşır
- Franchise: marka, know-how ve iş modelinin kullanımı karşılığında sistem bağlılığı ve ücret
- Her modelde münhasırlık, bölge, hedefler ve denetim hakları ayrıca kararlaştırılmalıdır
Münhasırlık ve rekabet hukuku
Münhasır bölge, müşteri grubu tahsisi, rekabet yasağı ve yeniden satış fiyatına ilişkin hükümler, 4054 sayılı Kanun'un rekabeti kısıtlayıcı anlaşmaları yasaklayan 4. maddesi bakımından değerlendirilmelidir. Rekabet Kurulu tarafından çıkarılan Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği, belirli koşulları sağlayan dikey anlaşmaları bu yasaktan muaf tutar; ancak yeniden satış fiyatının belirlenmesi gibi bazı kısıtlamalar muafiyetten yararlanamaz.
Sözleşmedeki kısıtlamaların grup muafiyeti kapsamında kalıp kalmadığını, tarafların pazar konumunu ve güncel Tebliğ hükümlerini dikkate alarak inceliyoruz.
Fesih ve rekabet yasağı
Süresi belirsiz acentelik sözleşmesi, TTK m.121 uyarınca taraflardan her biri tarafından üç ay önceden bildirimde bulunularak feshedilebilir; haklı sebeple derhâl fesih hakkı saklıdır. Distribütörlük ve franchise ilişkilerinde de makul bir fesih bildirim süresi ve sözleşme sona erdikten sonra stokların, müşteri bilgilerinin ve marka kullanımının akıbeti önceden düzenlenmelidir.
Sözleşme sonrası rekabet yasağı acentelik ilişkisinde TTK m.123 ile sınırlandırılmıştır: yazılı olarak yapılması, acentenin bölgesi ve müşteri çevresiyle sınırlı tutulması ve sözleşmenin sona ermesinden itibaren en çok iki yıl sürmesi gerekir.
Denkleştirme tazminatı
TTK m.122'ye göre acente, sözleşmenin sona ermesinden sonra müvekkilin acentenin bulduğu yeni müşterilerden önemli menfaatler elde etmeye devam etmesi gibi koşullar gerçekleşirse uygun bir denkleştirme tazminatı isteyebilir. Tazminat, acentenin son beş yıllık faaliyetine göre hesaplanan yıllık ortalama ücret veya komisyonu aşamaz ve sözleşmenin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir.
Aynı madde, niteliğine aykırı düşmedikçe tek satıcılık gibi münhasır dağıtım ilişkilerine de uygulanır. Bu nedenle distribütörlük ve franchise sözleşmelerinde de fesih öncesinde olası denkleştirme talebini değerlendiriyoruz. Acenteye kusuru nedeniyle haklı sebeple fesih gibi durumlarda bu talep doğmaz.
SSS
Sık sorulan sorular
Distribütörlük, Acentelik & Franchise hakkında genel bilgiler. Kendi durumunuzu kişisel bir görüşmede gizlilik içinde değerlendiririz.
TTK m.122, acentelere tanınan denkleştirme tazminatının niteliğine aykırı düşmedikçe tek satıcılık gibi münhasır dağıtım ilişkilerine de uygulanacağını öngörür. Bir distribütörün bu talepte bulunup bulunamayacağı; münhasırlık, müşteri çevresinin üreticiye kalması ve ilişkinin acenteliğe benzerliği gibi somut koşullara bağlıdır. Bu nedenle feshe karar vermeden önce olası talebi ve tutarını değerlendirmek önemlidir.
TTK m.122, denkleştirme istemi hakkından önceden vazgeçilemeyeceğini açıkça düzenler. Sözleşmeye konulan ve bu hakkı baştan ortadan kaldıran hükümler bu nedenle kural olarak sonuç doğurmaz. Bununla birlikte tazminatın koşulları, hesaplanması ve ilişkinin sona erme biçimi sözleşmeyle etkilenebilir; bunları baştan dikkatle düzenlemek, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların kapsamını daraltır.
Distribütörün yeniden satış fiyatının sağlayıcı tarafından belirlenmesi, rekabet hukuku bakımından genellikle sorunlu kabul edilir ve grup muafiyetinden yararlanamaz. Tavsiye edilen fiyat veya azami fiyat belirlenmesi ise, fiilen sabit ya da asgari fiyata dönüşmemek kaydıyla, farklı değerlendirilir. Fiyatlama hükümlerini 4054 sayılı Kanun ve güncel Tebliğ çerçevesinde inceliyoruz.
İlgili konular